ලියෝ ටෝල්ස්ටෝයිගේ ජීවිතය යනු හුදෙක් ලේඛකයෙකුගේ කතාවක් පමණක් නොව, සත්යය සොයා ගිය මිනිසෙකුගේ ආධ්යාත්මික අරගලයකි.
ලෝක සාහිත්යයේ දැවැන්තයෙකු වූ ලියෝ ටෝල්ස්ටෝයිගේ මෙම ඡායාරූපය දකින බොහෝ දෙනෙක් ඔහු හිඟන්නෙකු යැයි වරදවා වටහා ගනිති. ඉරුණු පරණ ඇඳුම්, දිගු අවුල් වූ රැවුල සහ පාවහන් නොමැති පාද – මෙය ‘යුද්ධය සහ සාමය’ (War and Peace) වැනි මහා කෘතීන් ලියූ ලෝක පූජිත කෝටිපති සිටුවරයෙකුගේ ස්වරූපය යැයි සිතීම පවා අපහසුය.
හිස් බවින් පීඩිත වූ මහා ප්රාඥයා
ටෝල්ස්ටෝයි තම පනස්වන වියට එළඹෙන විට, ලෝකයේ ඕනෑම මිනිසෙකු සිහින දකින සියල්ල ඔහු සතු විය. ඔහුට අක්කර දහස් ගණනක වතුපිටි, රදළ පදවි නාම සහ ලොව පුරා පැතිරුණු කීර්තියක් තිබුණි. එහෙත්, මේ සියල්ල මැද ඔහුට තමා ගැනම දැනුණේ මහත් හිස්බවකි. “මා මිය ගිය පසු මගේ ධනයෙන් හෝ කීර්තියෙන් ඇති වැඩේ කුමක්ද?” යන ප්රශ්නය ඔහුට වද දුන්නේය. ජීවිතය අර්ථ විරහිත යැයි සිතූ ඔහු, වරෙක දිවි නසා ගැනීමට පවා සිතුවේය. ඔහු දැඩි මානසික පීඩනයකට ඇද වැටුණි. පසුව ඔහු ලියා තැබුවේ තමාට මුදල්, බලය හෝ නිරෝගීකම පවා හිස් දෙයක් ලෙස දැනුණු බවයි. ධනවතුන් දුක් විඳින අයුරුත්, රෝගීන් ජීවිතය ගැන බලාපොරොත්තුවෙන් සිටින අයුරුත් ඔහු දුටුවේය. මේ කිසිවකින් තමාට මෙතරම් හිස් බවක් දැනෙන්නේ මන්දැයි පැහැදිලි කිරීමට ඔහුට නොහැකි විය.
දිනක් ඔහු අෆනසෙව්ස්කි මාවතේ ඇවිද යද්දී අනාථ දරුවෙකු මුණගැසුණි. ටෝල්ස්ටෝයි එම දරුවා සිය නිවසට ගෙනවිත් ඔහුව රැකබලා ගත්තේය. එම සරල ක්රියාව ඔහු තුළ යමක් වෙනස් කළේය. වසර ගණනාවකට පසු ප්රථම වතාවට ඔහුට සන්සුන් බවක් දැනුණි. එය ප්රීතියක්ම නොවුවද, එය මහත් සාමයකි. තමා දෙසටම අවධානය යොමු කිරීමෙන් තම දුක් වේදනා වැඩි වූ බවත්, අන් අය කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීමෙන් එම දුක සමනය වන බවත් ඔහු තේරුම් ගත්තේය. එතෙක් තමාගේම වේදනාව ගැන සිතමින් සිටි ටෝල්ස්ටෝයි, අන් අයගේ වේදනාව දෙස බැලීමට පටන් ගත්තේය. ඔහු තේරුම් ගත්තේ, “සැබෑ සතුට යනු තමා වෙනුවෙන් ජීවත් වීම නොව, අනුන් වෙනුවෙන් ජීවත් වීම” බවයි.
එතැන් සිට ඔහු සිය ජීවිතය සරල කර ගැනීමට පටන් ගත්තේය. ඔහු සතු ධනයෙන් වැඩි ප්රමාණයක් අත්හැර දැමුවේය. සාමාන්ය ගොවියෙකු මෙන් ඇඳීමට පටන් ගත්තේය. සුඛෝපභෝගී ජීවිතය සහ තරාතිරම් ප්රතික්ෂේප කළ ඔහු, සරල බව සහ සේවය මත පදනම් වූ ජීවිතයක් තෝරා ගත්තේය.
- තම දේපළවල අයිතිය අත්හැර පවුලේ අයට පැවරුවේය.
- තම පොත්වල ප්රකාශන අයිතිය (Copyrights) මහජනයාට මුදා හැරියේය.
- තමාගේම සපත්තු තමාම මසා ගත් අතර, ගොවියන් සමඟ කුඹුරේ වැඩ කළේය.
- මත්පැන්, දුම්වැටි සහ මස් අනුභවය අත්හැර දැමුවේය.
බොහෝ දෙනෙක් සිතුවේ ඔහුට පිස්සු හැදී ඇති බවයි. බලය සහ සැප සම්පත් පසුපස හඹා යන ලෝකයක, ස්වේච්ඡාවෙන්ම දුප්පත්කම තෝරා ගැනීම තේරුම් ගත නොහැකි දෙයක් විය.
ටෝල්ස්ටෝයිගේ මෙම විප්ලවීය අදහස් රුසියාවට පමණක් සීමා නොවීය. ඔහු විශ්වාස කළේ නපුරට එරෙහිව ප්රචණ්ඩත්වයෙන් තොරව මුහුණ දිය යුතු බවයි (Non-violent resistance).
එහෙත්, ඔහුගේ අදහස් පසුකාලීනව මහත්මා ගාන්ධි වැනි නායකයින් සහ චින්තකයින් කෙරෙහි දැඩි ලෙස බලපෑවේය. ගාන්ධිතුමා අහිංසාවාදය සහ සදාචාරාත්මක වගකීම පිළිබඳ සිය දර්ශනය සකස් කර ගැනීමට ටෝල්ස්ටෝයිගෙන් මහත් ආභාසයක් ලැබීය. එතුමා ටෝල්ස්ටෝයිගේ ‘දෙවියන්ගේ රාජ්යය ඔබ තුළමයි’ (The Kingdom of God is Within You) කෘතිය කියවීමෙන් මහත් සේ කම්පනයට පත් විය. ගාන්ධි සහ ටෝල්ස්ටෝයි අතර ලිපි හුවමාරුවක් පවා පැවති අතර, පසුව ගාන්ධිතුමා තම පළමු ආශ්රමය නම් කළේද ‘ටෝල්ස්ටෝයි ගොවිපළ’ යනුවෙනි.
වරක් ඔහුගේ පැරණි ධනවත් මිතුරෙකු ඔහුගෙන් මෙසේ ඇසුවේය: “ඔබ අනෙක් අයට උපකාර කිරීමට මෙතරම් මහන්සි වන්නේ ඇයි?” ටෝල්ස්ටෝයි මෙසේ පිළිතුරු දුන්නේය:
“ඔබට වේදනාව දැනෙන්නේ නම්, ඔබ ජීවත් වෙනවා. නමුත් ඔබට අන් අයගේ වේදනාව දැනෙන්නේ නම්, ඔබ මනුෂ්යයෙක්.”
ජීවිතයේ අවසාන කාලයේදී තම පවුලේ අයගේ සුඛෝපභෝගී ජීවන රටාව සහ තම සරල ප්රතිපත්ති අතර ගැටුමක් ඇති විය. වයස අවුරුදු 82 දී, සීතල ශීත ඍතුවක එක් රැයක, ඔහු සියල්ල අත්හැර නිවසින් පැන ගියේය. අවසානයේදී ඔහු මියගියේ දුම්රිය ස්ථානයක බංකුවක් මතය.
ඔහු වරක් මෙසේ පැවසීය:
“මිනිසාගේ සැබෑ මෙහෙවර වන්නේ මුළු ලෝකයම පාලනය කිරීම නොව, තමා තුළ ඇති අන්ධකාරය පාලනය කර ආදරය පතුරුවා හැරීමයි.”
ලියෝ ටෝල්ස්ටෝයිගේ ශ්රේෂ්ඨත්වය පවතින්නේ ඔහු සතු වූ දේ හෝ ඔහු ලියූ දේ මත නොවේ. එය පවතින්නේ ඔහු අන් අය ගැන කොතරම් ගැඹුරින් සිතුවාද යන්න මතය. ජීවිතයේ අර්ථය තරාතිරම හෝ වස්තුව මත නොව, මනුෂ්යත්වය සහ කරුණාව මත පදනම් වන බව ඔහුගේ ජීවිතය අපට සිහිපත් කර දෙයි.
ටෝල්ස්ටෝයි අපට උගන්වන්නේ වැදගත් පාඩමකි: ලෝකය වෙනස් කිරීමට පෙර අප අපවම වෙනස් කර ගත යුතුය. ඔහු රජෙකු මෙන් ඉපදී, සාමාන්ය මිනිසෙකු මෙන් ජීවත් වී, ශාන්තුවරයෙකු මෙන් මිය ගියේය. ඔහුගේ ලේඛනවලට වඩා ඔහුගේ ජීවිතය අදටත් අපට ආදර්ශයකි.
අර්ථ 